Στην Τουρκία επικρατεί μια “παγωμάρα” μετά την επίσκεψη του Πάπα που εδραίωσε την κοινή ιστορική πεποίθηση της πολιτιστικής αφετηρίας των λαών της περιοχής και τη δόξα της χριστιανικής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας!
Σύμφωνα με πληροφορίες δημοσιεύματα και αναρτήσεις στη Λίμνη της Νίκαιας, μόλις μια ώρα από την Κωνσταντινούπολη, δόθηκε η απάντηση σε ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της χριστιανικής ιστορίας που κρυβόταν για αιώνες σε κοινή θέα.
Με αεροφωτογραφία του 2014 που μάλλον τραβήχτηκε από ντρόουν, αποκαλύφθηκε η χαρακτηριστική κάτοψη μιας βυθισμένης βασιλικής εκκλησίας.
Σήμερα, σε άνυδρη περίοδο, με τα νερά να υποχωρούν αναδύθηκε το ιστορικό μνημείο. Και όλες οι ενδείξεις συγκλίνουν στο γεγονός ότι δεν πρόκειται για οποιοδήποτε ναό, αλλά πιθανότατα για τον χώρο όπου συνεκλήθη η Α’ Οικουμενική Σύνοδος το 325 μ.Χ.
Με αφορμή την επίσκεψη του Πάπα στη Νίκαια η Wall Street Journal παρουσίασε σε αναλυτικό ρεπορτάζ όλα τα νέα ευρήματα που τόσα χρόνια «κοιτούσαν χωρίς να βλέπουν»
Ο Τούρκος αρχαιολόγος Μουσταφά Σαχίν είχε περάσει χρόνια εξερευνώντας τη Λίμνη της Νίκαιας (Ιζνίκ στα τουρκικά). Οι ντόπιοι γνώριζαν ότι υπήρχαν πέτρινα κατάλοιπα μέσα στη λίμνη — κάποιοι μάλιστα κολυμπούσαν ανάμεσα στα ερείπια. Όμως κανείς δεν είχε συνειδητοποιήσει τη σημασία τους. «Ήταν η διαφορά ανάμεσα στο να κοιτάς και στο να βλέπεις», λέει ο Σαχίν, δίπλα στον ναό του Αγίου Νεοφύτου, που εμφανίστηκε φέτος ολόκληρος, λόγω παρατεταμένης ξηρασίας.
Οι πιο πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως η βυθισμένη βασιλική ήταν κάτι πολύ περισσότερο από προσκυνηματικό σημείο: Ήταν πιθανότατα ο χώρος όπου ξεκίνησε η Α’ Οικουμενική Σύνοδος — η ιστορική συγκέντρωση επισκόπων που κατέληξε στο Πιστεύω της Νίκαιας, το Σύμβολο της χριστιανικής πίστης που σήμερα δέχονται οι περισσότερες χριστιανικές Εκκλησίες.
Μπροστά, λοιπόν, στα θεμέλια του ναού, οι δύο εκκλησιαστικοί ηγέτες Βαρθολομαίος και Λέων διάβασαν από κοινού το Σύμβολο της Πίστεως — μια συμβολική χειρονομία επαναπροσέγγισης. «Τότε η Εκκλησία ήταν ενωμένη», δήλωσε στη WSJ ο Μητροπολίτης Γαλλίας Εμμανουήλ Αδαμάκης. «Το μήνυμα σήμερα είναι ξανά η αναζήτηση ενότητας».
Η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος συγκλήθηκε από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Κωνσταντίνο για να λύσει τη μεγάλη θεολογική διαμάχη που απειλούσε να διχάσει τον χριστιανικό κόσμο και να κλονίσει την Αυτοκρατορία.
Ο Άρειος, ιερέας με πολυάριθμους οπαδούς, αμφισβητούσε τη θεότητα του Ιησού. Οι καταγεγραμμένες συγκρούσεις μεταξύ των επισκόπων ήταν έντονες. Η συντριπτική πλειοψηφία των επισκόπων επέλεξε τελικά τη διατύπωση του Συμβόλου της Πίστεως, σύμφωνα με την οποία ο Υιός είναι «ομοούσιος τω Πατρί» και το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται από τον Πατέρα και όχι από τον Υιό!
Γιατί, όμως, ένας τόσο μεγάλος ναός χτίστηκε δίπλα στη Λίμνη της Νίκαιας και όχι εντός των τειχών; Η απάντηση βρίσκεται στην ιστορική εξέλιξη του χώρου:
- Στην ακτή της λίμνης μαρτύρησε ο Άγιος Νεόφυτος το 303 μ.Χ.
- Μετά το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313 μ.Χ.), οι Χριστιανοί έκτισαν έναν μικρό ναΐσκο πάνω από τον τάφο του.
- Γρήγορα αναπτύχθηκε νεκροταφείο με τα χαρακτηριστικά κεραμοσκεπή κτερίσματα που σώζονται ακόμη.
Ο ναΐσκος εξελίχθηκε πρώτα σε ξύλινη εκκλησία και αργότερα σε μεγαλοπρεπή βασιλική. Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν κομμάτια της σαρκοφάγου του Αγίου Νεοφύτου, καθώς και αναθήματα, όπως ένα μεταλλικό τάμα με τον Χριστό να ευλογεί.
Η μεγάλη ανατροπή ήρθε το 2018. Στη Βιβλιοθήκη του Βατικανού, ο Σαχίν εντόπισε μια τοιχογραφία που δείχνει τη Σύνοδο της Νίκαιας να συνεδριάζει σε βασιλική εκτός των τειχών, δίπλα σε λίμνη. «Ήταν η στιγμή που κατάλαβα, ότι, ίσως, η εκκλησία μου δεν ήταν απλώς του Νεοφύτου — αλλά η ίδια η βασιλική της Συνόδου», υποστηρίζει.
Μελέτες με τον Αμερικανό βιβλικό μελετητή Μαρκ Φερτσάιλντ επιβεβαιώνουν, ότι η σύνοδος συνεδρίασε αρχικά στο ξύλινο κτίσμα της βασιλικής, προτού οι συζητήσεις μεταφερθούν στο αυτοκρατορικό παλάτι όπου συντάχθηκε το Πιστεύω.
Με τους αιώνες, σεισμοί ισοπέδωσαν τη βασιλική, αφήνοντας τα ερείπια να βυθιστούν στη Λίμνη της Νίκαιας. Το μνημείο έμεινε κρυμμένο μέχρι τις αρχές του 21ου αιώνα — ένα σιωπηλό απολίθωμα της πιο κρίσιμης στιγμής της χριστιανικής θεολογίας. Η χριστιανική κοινότητα της Νίκαιας δεν υπάρχει πλέον, αλλά το αποτύπωμά της είναι παντού:
- Η Μικρή Αγία Σοφία, η οποία φιλοξένησε την τελευταία Οικουμενική Σύνοδο κοινής αναγνώρισης Ανατολής και Δύσης.
- Το κτίσμα μετατράπηκε σε τζαμί την οθωμανική περίοδο, έγινε μουσείο στην Τουρκική Δημοκρατία και επανήλθε ξανά σε λειτουργία ως τζαμί το 2011.
- Μετά την επίσκεψη του Πάπα, αυξάνεται το ενδιαφέρον χριστιανών προσκυνητών και τουριστών. Τα καταστήματα της πόλης ήδη πουλάνε σουβενίρ με θέμα τη βυθισμένη βασιλική.
Το μυστήριο που απασχολούσε ιστορικούς, θεολόγους και αρχαιολόγους για αιώνες φαίνεται πως βρήκε την απάντησή του στη γαλήνη της Λίμνης της Νίκαιας. Η αναδυόμενη βασιλική δεν είναι μόνο ένα θαυμαστό αρχαιολογικό εύρημα, σχολιάζει η WSJ. Είναι ένας ζωντανός σύνδεσμος με τη στιγμή που γράφτηκε το θεμέλιο της χριστιανικής πίστης, ένα σιωπηλό κάλεσμα για ενότητα χιλίων επτακοσίων ετών.
