Φαντάσου μια κοινωνία όπου κάθε σου κίνηση βαθμολογείται. Κάθε αγορά, κάθε ταξίδι, κάθε διαδικτυακή σου δραστηριότητα, ακόμα και οι σχέσεις σου με τους άλλους - όλα μετρούν για έναν αριθμό που καθορίζει την πρόσβασή σου σε υπηρεσίες, εργασία, ακόμα και κοινωνική αποδοχή. Αυτό δεν είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Είναι το Σύστημα Κοινωνικής Πίστωσης (Social Credit System) που εφαρμόζεται ήδη στην Κίνα, και τώρα εισάγεται σιγά σιγά στη Δύση.
Το κινέζικο μοντέλο
Το Σύστημα Κοινωνικής Πίστωσης είναι ένα εργαλείο που χρησιμοποιεί η κινεζική κυβέρνηση για να παρακολουθεί, να αξιολογεί και να ελέγχει τη συμπεριφορά των πολιτών. Βαθμολογεί τους πολίτες με βάση διάφορους παράγοντες: οικονομικές συναλλαγές, κοινωνική συμπεριφορά, πολιτικές πεποιθήσεις, ακόμα και διαδικτυακές δραστηριότητες. Όσοι έχουν υψηλό σκορ απολαμβάνουν προνόμια, ενώ όσοι έχουν χαμηλό σκορ αντιμετωπίζουν περιορισμούς.
Στην Κίνα, το σύστημα έχει ήδη εφαρμοστεί σε πιλοτική βάση σε πολλές πόλεις. Οι πολίτες που συμπεριφέρονται «σωστά» (πληρώνουν λογαριασμούς στην ώρα τους, είναι ευγενικοί, δεν παραβιάζουν τους κανόνες) κερδίζουν πόντους. Αντίθετα, όσοι παραβιάζουν κανόνες – ακόμα και αν είναι ασήμαντοι – χάνουν πόντους και αντιμετωπίζουν κυρώσεις.
Οι νέες μορφές ελέγχου
Στη Δύση, το σύστημα δεν εισάγεται με το ίδιο όνομα, αλλά με διάφορες μορφές:
1. Βαθμολόγηση πιστοληπτικής ικανότητας – Τραπεζικά συστήματα και εταιρείες δεδομένων συλλέγουν πληροφορίες για να αξιολογήσουν την οικονομική συμπεριφορά των πολιτών. Αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να περιοριστεί η πρόσβαση σε δάνεια, στεγαστικά ή άλλες υπηρεσίες.
2. Βαθμολόγηση συμπεριφοράς – Πλατφόρμες όπως το Facebook, το Google και άλλες εταιρείες χρησιμοποιούν αλγόριθμους για να αξιολογούν τη συμπεριφορά των χρηστών. Η βαθμολογία αυτή μπορεί να επηρεάσει την προβολή του περιεχομένου, την πρόσβαση σε υπηρεσίες, ακόμα και την απασχόληση.
3. Βαθμολόγηση υγείας – Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, εισήχθησαν «πράσινα πιστοποιητικά» που καθόριζαν την πρόσβαση σε δημόσιους χώρους. Αυτά τα συστήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να ελέγχουν την πρόσβαση σε διάφορες δραστηριότητες στο μέλλον.
4. Βαθμολόγηση άνθρακα – Προσωπικά ανώτατα όρια άνθρακα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να περιορίσουν την κατανάλωση και να βαθμολογούν τους πολίτες με βάση το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα.
Οι κίνδυνοι – Το τέλος της ελευθερίας
Το Σύστημα Κοινωνικής Πίστωσης έχει σοβαρούς κινδύνους:
1. Απώλεια της ιδιωτικότητας – Όλες σου οι κινήσεις καταγράφονται και αξιολογούνται. Δεν υπάρχει χώρος για λάθη ή προσωπική ζωή.
2. Έλεγχος της συμπεριφοράς – Το σύστημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να τιμωρεί την αντισυμβατική συμπεριφορά, περιορίζοντας την ελευθερία του λόγου και της έκφρασης.
3. Κοινωνικός αποκλεισμός – Όσοι έχουν χαμηλό σκορ μπορεί να αποκλειστούν από βασικές υπηρεσίες, οδηγώντας σε έναν φαύλο κύκλο φτώχειας και περιθωριοποίησης.
4. Αυθαιρεσία – Το σύστημα μπορεί να χειραγωγηθεί από τις αρχές ή να περιλαμβάνει μεροληπτικούς αλγόριθμους.
Η μάχη για την ελευθερία
Το Σύστημα Κοινωνικής Πίστωσης είναι η πιο απειλητική μορφή ελέγχου του 21ου αιώνα. Όχι μόνο σου λέει τι να κάνεις, αλλά βαθμολογεί την ψυχή σου. Όταν μια κυβέρνηση ή μια εταιρεία μπορεί να καθορίσει την αξία σου με έναν αριθμό, η ελευθερία έχει χαθεί.
Η Δύση ακολουθεί το κινέζικο μοντέλο, αλλά με διαφορετικό όνομα. Αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να αναγνωρίσουμε τον κίνδυνο και να αντισταθούμε πριν είναι πολύ αργά.
Η επιλογή είναι δική σου
Το Σύστημα Κοινωνικής Πίστωσης δεν είναι αναπόφευκτο. Η επιλογή είναι δική μας: θα αφήσουμε τις κυβερνήσεις και τις εταιρείες να βαθμολογούν τη ζωή μας, ή θα παλέψουμε για την ελευθερία μας;
