ΕΡΝΤΟΓΑΝ – «ΘΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ»
Η ΓΑΛΑΖΙΑ ΠΑΤΡΙΔΑ ΣΕ ΦΑΣΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ ΤΗΣ ΜΙΤ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ
Η υπογραφή μεταξύ Ελλάδας και Ισραήλ της συμφωνίας για την υλοποίηση του προγράμματος «Ασπίδα του Αχιλλέα» φαίνεται ότι ερέθισε περεταίρω τις.. «ευαίσθητες χορδές» της Άγκυρας, η οποία βλέπει να υψώνεται ένα τείχος απέναντι στα επεκτατικά σχέδια για τη «Γαλάζια Πατρίδα». Μπαράζ προκλητικών δηλώσεων και απειλών από τα τουρκικά ΜΜΕ μέχρι τον ίδιο τον Ερντογάν εναντίον της Ελλάδας, παραβιάσεις του FIR Αθηνών και του Εθνικού μας Εναέριου Χώρου από Μη επανδρωμένα και Αεροσκάφη Ναυτικής Συνεργασίας (ΑΦΝΣ) μαζί με μαχητικά της Τουρκικής Αεροπορίας σε σχεδόν καθημερινή βάση και αυθαίρετη θέσπιση θαλάσσιων περιοχών που βαφτίζονται «θαλάσσια πάρκα», επιδεινώνουν ολοένα και περισσότερο το κλίμα έντασης μεταξύ των δύο χωρών. Διάχυτη πάντως είναι η αίσθηση αυτά δεν αποτελούν παρά μόνο τον.. «προθάλαμο» σε όλα όσα έπονται το επόμενο διάστημα, με μοναδική σταθερά την ολικά αναθεωρητική στάση της Τουρκίας που έχει ως μοναδικό στόχο την κυριαρχία στο Αιγαίο και την Ν.Α Μεσόγειο.
Ρεπορτάζ Απόλλων Γ. Λεονταρίτης
Δεν υπάρχει ούτε ένας αφελής πλέον που να συνεχίζει να πιστεύει ότι η Τουρκία έχει «αγνές διαθέσεις» έναντι των γειτόνων της και ιδίως έναντι της πατρίδας μας. Το πρόβλημα είναι σε ποιο βαθμό έχει αναπτυχθεί αυτή η αντίληψη στην κοινή γνώμη καθώς υπάρχει η έμφυτη τάση να απομακρύνουμε από τη σκέψη μας τα δυσάρεστα σενάρια και να πορευόμαστε με το «Best Case» σενάριο. Αυτό συνθέτει την καθημερινή μας πραγματικότητα αλλά σε καμία περίπτωση η εκάστοτε απειλή δεν μεταβάλλεται ή διαφοροποιείται. Μάταια η Ελλάδα, υποδεικνύει στην Τουρκία την οδό του σεβασμού στο Διεθνές Δίκαιο και στους κανόνες καλής γειτονίας, κρατώντας ανοιχτή την πόρτα στο διάλογο, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα μία και μόνη διαφορά. Την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι Τούρκοι όμως δεν καταλαβαίνουν καμία άλλη γλώσσα από αυτή της ισχύος. Καραδοκούν για την πρώτη ευκαιρία προκειμένου να κινηθούν επεκτατικά όπως συνέβη άλλωστε το 74 στην Κύπρο η πιο πρόσφατα το 1996 όπου καθιέρωσαν τις «γκρίζες ζώνες» στο Ανατολικό Αιγαίο. Στη σημερινή χρονική συγκυρία η Άγκυρά διακρίνει - για διάφορούς λόγους - και πάλι την ιστορική ευκαιρία επέκτασης, σύμφωνα με όσα προβλέπει η «Γαλάζια Πατρίδα» (Mavi Vatan). Δηλαδή το τουρκικό δόγμα θαλάσσιας ισχύος που επιδιώκει να επεκτείνει τον έλεγχο, την επιρροή και τις διεκδικήσεις της Τουρκίας σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο και Μαύρη Θάλασσα.
Οι απειλές Ερντογάν για αποστρατικοποίηση ελληνικών νησιών
Η υπογραφή της ελληνοϊσραηλινής συμφωνίας για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», στο πλαίσιο της «Ατζέντας 2030» του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας που ενισχύει την ελληνική αεράμυνα με συστήματα μικρού, μεσαίου και μεγάλου βεληνεκούς, προκάλεσε άμεση και έντονη αντίδραση από την Άγκυρα. Η τουρκική ηγεσία ερμηνεύει τη συμφωνία ως κίνηση που μεταβάλλει τις ισορροπίες στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, και την εντάσσει σε ένα αφήγημα «ελληνικής στρατιωτικοποίησης» και «παραβίασης διεθνών συνθηκών». Ο Τούρκος πρόεδρος προχώρησε για μια ακόμη φορά σε απειλητικές δηλώσεις, καλώντας την Ελλάδα να «εγκαταλείψει τη στρατιωτικοποίηση των νησιών» και προειδοποιώντας ότι η Τουρκία «θα κάνει ό,τι είναι απαραίτητο» αν η Αθήνα συνεχίσει την ενίσχυση της άμυνας της. Η δήλωση αυτή συνδέεται άμεσα με την τουρκική προσπάθεια να παρουσιάσει την ελληνική αμυντική αναβάθμιση ως επιθετική ενέργεια, παρά το γεγονός ότι η συμφωνία αφορά αμιγώς αμυντικά συστήματα.
Παράλληλα ο Ερντογάν επανέλαβε την πάγια τουρκική θέση ότι η Ελλάδα «παραβιάζει διεθνείς συνθήκες» με τον εξοπλισμό των νησιών, επιχειρώντας να συνδέσει την «Ασπίδα του Αχιλλέα» με το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης. Φυσικά η Άγκυρα χρησιμοποιεί συστηματικά αυτό το επιχείρημα για να αμφισβητήσει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα ενώ σε ένα παραληρηματικό κρεσέντο (από αυτά που μας έχει συνηθίσει άλλωστε), ο Τούρκος πρόεδρος υποστήριξε ότι η Τουρκία είναι «εποικοδομητική» και «λογική», αλλά δεν θα επιτρέψει «παραβίαση των δικαιωμάτων της».
Η ρητορική αυτή στοχεύει στο να παρουσιάσει την Άγκυρα ως δύναμη που αντιδρά «αναγκαστικά» στις ελληνικές κινήσεις με την αμυντική συμφωνία Ελλάδας–Ισραήλ να θεωρείται από την Άγκυρα ως «ενίσχυση της ελληνικής απειλής» ενώ στην πραγματικότητα, η συμφωνία ενισχύει την ελληνική αποτροπή και Άμυνα σε μια περίοδο αυξημένης τουρκικής επιθετικής δραστηριότητας. Στη συνέχεια, ο Τούρκος πρόεδρος επανέλαβε τη θέση της Άγκυρας ότι «δεν έχει εδαφικές βλέψεις έναντι άλλων χωρών», υποστηρίζοντας παράλληλα ότι «δεν θα επιτρέψει την παραβίαση των τουρκικών δικαιωμάτων». «Η Ελλάδα πρέπει να καταλάβει το εξής: Η Τουρκία δεν έχει βλέψεις σε εδάφη κανενός, αλλά δεν θα επιτρέψει σε κανέναν να παραβιάσει τα δικά της δικαιώματα», δήλωσε. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κάλεσε την Ελλάδα «να αλλάξει πορεία από αυτό το λάθος μονοπάτι και να εγκαταλείψει τη στρατιωτικοποίηση των νησιών που έχουν αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς», όπως είπε και συμπλήρωσε: «Η ιστορία είναι ένας πολύ καλός οδηγός για όσους μαθαίνουν από αυτήν». Κατέληξε προσθέτοντας ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να εργάζεται για την ειρήνη, την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην περιοχή μας. Δηλώσεις που μόνο γέλιο και ειρωνεία μπορούν να προκαλέσουν αν σκεφτεί κανείς ότι η «ειρήνη» του Ερντογάν, μεταφράζεται σε μειωμένη Εθνική Κυριαρχία ή σε ευθεία απειλή πολέμου, η οποία πέραν της Ελλάδας και της Κύρου επεκτάθηκε πλέον και για το Ισραήλ.
Στο Ανατολικό Αιγαίο πλέι το «Tubitak Marmara»
Και ενώ στην Ελλάδα έχουμε χαθεί στον αστερισμό της.. ΔΕΘ, η Τουρκία εξέδωσε NAVTEX δεσμεύοντας θαλάσσια περιοχή που επικαλύπτει την ελληνική υφαλοκρηπίδα έως τις 15 Σεπτεμβρίου, ενώ ακολούθησε ο απόπλους του τουρκικού ερευνητικού πλοίου «Tubitak Marmara» το οποίο στη συνέχεια κινήθηκε στη θαλάσσια περιοχή νοτίως του Καστελορίζου, για την εκτέλεση ερευνών. Η αντίδραση της ελληνικής πλευράς εκδηλώθηκε από το βράδυ της 31ης Αυγούστου, πριν το τουρκικό σκάφος αποπλεύσει από τις ακτές της Μαρμαρίδας. Συγκεκριμένα, ο υδρογραφικός σταθμός Ηρακλείου της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού εξέδωσε την αντί-NAVTEX 1036/26, στην οποία επισημαίνεται ότι ο σταθμός της Αττάλειας ενήργησε χωρίς εξουσιοδότηση, και ότι τμήμα των ερευνών που ανακοινώθηκαν επικαλύπτει την ελληνική υφαλοκρηπίδα, όπου απαιτείται ειδική άδεια από την Ελλάδα.
Με την Ελλάδα να ανταποκρίνεται άμεσα εκδίδοντας αντί-NAVTEX η κατάσταση φάνηκε ευτυχώς ότι βρίσκεται υπό συνεχή επιτήρηση από τις ελληνικές διπλωματικές αρχές ενώ το τουρκικό πλοίο παρακολουθείται διακριτικά από σκάφη του λιμενικού και παράκτιους σταθμούς επιτήρησης. Εκτιμάται ότι η παραμονή του τουρκικού ερευνητικού σκάφους «Tubitak Marmara» νοτίως του Καστελορίζου, εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική της Άγκυρας, η οποία αξιοποιεί μέσα χαμηλής έντασης για να ασκήσει πίεση, να δοκιμάσει αντιδράσεις και να εμπεδώσει διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Παρότι το σκάφος δεν εμφανίζει σήμερα σημάδια έρευνας και κινείται με ταχύτητα που υποδηλώνει απουσία εργασιών, η ουσία βρίσκεται στην παρουσία του και στη δεσμευμένη περιοχή. Η Τουρκία εξέδωσε NAVTEX που επικαλύπτει τμήμα της ελληνικής υφαλοκρηπίδας έως τις 15 Σεπτεμβρίου, επιδιώκοντας να δημιουργήσει ένα ακόμη προηγούμενο αμφισβήτησης. Η άμεση ελληνική αντίδραση με αντί-NAVTEX, επιβεβαιώνει ότι η Άγκυρα επιδιώκει να μετρήσει την αποφασιστικότητα της Αθήνας και τον βαθμό επιχειρησιακής επιτήρησης.
Είναι σαφές ότι η κίνηση αυτή εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό της «Γαλάζιας Πατρίδας», όπου η Τουρκία επιχειρεί να διατηρεί συνεχή παρουσία σε κρίσιμα σημεία, ακόμη και χωρίς ενεργές έρευνες. Με αυτόν τον τρόπο κανονικοποιεί την παρουσία της, καλλιεργεί την εικόνα ότι οι περιοχές είναι «αμφισβητούμενες» και προωθεί τη δική της ερμηνεία περί θαλάσσιων ζωνών. Παράλληλα, η Άγκυρα αξιοποιεί τέτοιες κινήσεις για εσωτερική πολιτική κατανάλωση, παρουσιάζοντας μια εικόνα αποφασιστικότητας και προστασίας «τουρκικών δικαιωμάτων». Η διακριτική παρακολούθηση από το ελληνικό Λιμενικό και τους παράκτιους σταθμούς επιτήρησης δείχνει ότι η Αθήνα επιλέγει ψύχραιμη αλλά σταθερή στάση, αποφεύγοντας την παγίδα της κλιμάκωσης. Σε αυτή τη φάση, εκτιμάται ότι το «Tubitak Marmara» λειτουργεί ως πολιτικό και στρατηγικό εργαλείο, όχι ως απλό ερευνητικό πλοίο. Η παρουσία του νοτίως του Καστελορίζου αποτελεί μέρος μιας μεθοδικής τουρκικής τακτικής που επιδιώκει να διατηρήσει την πρωτοβουλία των κινήσεων και να ενισχύσει τις διεκδικήσεις της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» και η επίσκεψη του Διοικητή της ΜΙΤ στην Αθήνα
Πρέπει να μην λησμονείται ότι όλες οι τουρκικές κινήσεις και δηλώσεις θα πρέπει να ερμηνεύονται με βάση το απαράδεκτο και επικίνδυνο αναθεωρητικό θεώρημα της «Γαλάζιας Πατρίδας» που αποτελεί τον πυρήνα της σύγχρονης τουρκικής στρατηγικής. Συνδυάζοντας πολιτικές, στρατιωτικές και ενεργειακές επιδιώξεις προβάλλει την απαράδεκτη και μαξιμαλιστική ιδέα ότι η Τουρκία έχει δικαιώματα σε μια τεράστια θαλάσσια περιοχή περίπου 462.000 km², η οποία περιλαμβάνει: το μισό Αιγαίο, την περιοχή νοτίως της Κρήτης, την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι την Κύπρο και τμήματα της Μαύρης Θάλασσας.
Το δόγμα αυτό φυσικά αμφισβητεί ευθέως το ισχύον διεθνές δίκαιο της θάλασσας και ειδικά το δικαίωμα των ελληνικών νησιών σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ επιδιώκοντας αναθεώρηση του status quo στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο και Έλεγχο ενεργειακών πόρων. Οι στόχοι αυτοί επιδιώκεται να επιβληθούν μέσω στρατιωτικής παρουσίας - προβολής ισχύος και μέσω διπλωματικής πίεσης όπως συμβαίνει και με την παρουσία του ερευνητικού Tubitak Marmara που λειτουργεί ως εργαλείο πίεσης, δοκιμής αντιδράσεων και δημιουργίας «γκρίζων ζωνών».
Στα παραπάνω φυσικά θα πρέπει να προστεθεί η πρόσφατη επίσκεψη στην Αθήνα του Διοικητή της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών (ΜΙΤ) Ιμπραήμ Καλίν, που χτύπησε «πολλαπλά καμπανάκια» αφού έρχεται σε μια στιγμή που οι σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας επιδεινώνονται ραγδαία. Χαρακτηρίστηκε από τα εγχώρια ΜΜΕ ως «επίσκεψη υπηρεσιακού χαρακτήρα» με επίκεντρο και τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Κυβερνητικοί αξιωματούχοι ανέφεραν μάλιστα ότι στην ατζέντα των συζητήσεων βρέθηκαν, μεταξύ άλλων, οι εξελίξεις στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, η κατάσταση στη Συρία και τη Λιβύη, καθώς και η ένταση στις σχέσεις Τουρκίας – Ισραήλ.
Όμως το τι πραγματικά συζήτησε ο Τούρκος επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών - τόσο στη συνάντηση του με τον Έλληνα ομόλογό του, Διοικητή της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, Θεμιστοκλή Δεμίρη - όσο και κατά την επίσκεψη του στο Μέγαρο Μαξίμου, (όπου σύμφωνα με ορισμένα δημοσιεύματα συναντήθηκε και με τον Πρωθυπουργό) παραμένει άγνωστο. Σύμφωνα και πάλι με δημοσιεύματα ελληνικών ΜΜΕ «συζητήθηκαν και τα ελληνοτουρκικά, χωρίς ωστόσο να υπάρχει κάποια πιεστική ατζέντα από τουρκικής πλευράς». Πάντως εάν κάποιος πιστέψει αυτή την εκδοχή - ότι δηλαδή ο Τούρκος αξιωματούχος δεν μετέφερε κάποιο συγκεκριμένο μήνυμα (ή τελεσίγραφο) προς την ελληνική πλευρά αλλά βρέθηκε στην Αθήνα στο πλαίσιο εθιμοτυπικής επίσκεψης - τότε μάλλον θα πρέπει να αισθάνεται το λιγότερο.. αφελής. Σε τέτοιες περιπτώσεις η επίσκεψη ενός επικεφαλής μυστικών υπηρεσιών σε μια ξένη χώρα – είτε είναι ο διοικητής της MIT στην Αθήνα (είτε ‘όπως συνέβη επίσης πρόσφατα με το διευθυντή της CIA στη Μόσχα) δεν είναι ποτέ “απλή” διπλωματία. Στον χώρο των μυστικών υπηρεσιών, τέτοιες κινήσεις έχουν συγκεκριμένο βάρος, συγκεκριμένη στόχευση και συγκεκριμένο μήνυμα. Δεν γίνονται για “ευγένειες”. Αντιθέτως πραγματοποιούνται όταν οι κυβερνήσεις θεωρούν ότι η κατάσταση μπορεί να γίνει επικίνδυνη χωρίς απευθείας συνεννόηση. Σε περιόδους έντασης, οι μυστικές υπηρεσίες αναλαμβάνουν να κρατήσουν ανοιχτό τον δίαυλο επικοινωνίας, ώστε να αποφευχθούν παρεξηγήσεις ή ανεξέλεγκτες κλιμακώσεις. Αυτό ακριβώς φαίνεται και στην επίσκεψη Καλίν στην Αθήνα, όπου - σύμφωνα με τις γενικότερες ενδείξεις - στόχος ήταν να διατηρηθούν «ήρεμα νερά» στο Αιγαίο.. Το ποιο είναι το διακύβευμα ή το κόστος για αυτά τα «ήρεμα νερά» είναι άγνωστό. Και αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί και εύλογα την ανησυχία σε πολλούς κύκλους «εντός και εκτός»..
