Γράφει η Μάχη Γραικού
Aν θέλουμε να δούμε τον σημερινό Τσίπρα ψυχαναλυτικά και όχι πολιτικά, πρέπει να ξεχάσουμε για λίγο τα κόμματα, τις δημοσκοπήσεις και τις ομιλίες.
Η πιο ενδιαφέρουσα ερώτηση δεν είναι:
«Τι θέλει να γίνει ο Τσίπρας»;
Αλλά: «Ποιον Τσίπρα προσπαθεί να σκοτώσει μέσα του»;
Ο Φρόιντ θα έλεγε ότι ο άνθρωπος δεν κινείται μόνο από τις επιθυμίες του αλλά και από τις απωθήσεις του. Δεν κυνηγά μόνο αυτό που αγαπά.Κυνηγά και την απόδραση από αυτό που μισεί.
Και ο σημερινός Τσίπρας φαίνεται να προσπαθεί να αποδράσει από έναν παλιότερο Τσίπρα. Ο Τσίπρας που τον αηδιάζει. Ο σημερινός Τσίπρας δεν θέλει να θυμάται τον επαναστάτη των συνθημάτων. Δεν θέλει να βλέπει τον νεαρό πολιτικό που υποσχόταν τα πάντα.
Δεν θέλει να βλέπει τον άνθρωπο που πίστευε ότι η ιστορία μπορεί να λυγίσει μπροστά στη θέληση. Δεν θέλει να θυμάται εκείνον που φώναζε και μετά αναγκαζόταν να υπογράφει. Εκεί βρίσκεται το τραύμα. Στην ψυχανάλυση αυτό ονομάζεται ναρκισσιστικό πλήγμα. Ο άνθρωπος χτίζει μια εικόνα για τον εαυτό του. Μετά η πραγματικότητα έρχεται και τη συντρίβει.
Ο Τσίπρας του 2015 πίστευε ότι θα αλλάξει την Ευρώπη.
Η Ευρώπη άλλαξε τον Τσίπρα. Και αυτό είναι μια πληγή που δεν κλείνει εύκολα. Ποιον Τσίπρα φοβάται περισσότερο;
Όχι τον αριστερό.
Όχι τον λαϊκιστή.
Όχι τον ριζοσπάστη.
Φοβάται τον αφελή. Τον άνθρωπο που πίστεψε ότι η πολιτική είναι ηθική μάχη. Ο σημερινός Τσίπρας γνωρίζει κάτι που ο νεότερος δεν ήξερε: Η εξουσία δεν λειτουργεί με τα συνθήματα. Λειτουργεί με συσχετισμούς δύναμης.
Αυτό το μάθημα το πλήρωσε ακριβά. Γι' αυτό βλέπουμε έναν άνθρωπο πολύ πιο ήσυχο.
Πολύ πιο συγκρατημένο. Πολύ πιο προσεκτικό. Σχεδόν βαρύ. Σαν να κουβαλά έναν νεκρό εαυτό στους ώμους του.
Ποιον ζηλεύει πραγματικά; Εδώ γίνεται ενδιαφέρον.
Δεν πιστεύω ότι ζηλεύει τον Κυριάκο Μητσοτάκη ως πρόσωπο. Πιθανόν να ζηλεύει κάτι βαθύτερο. Την αίσθηση συνέχειας. Ο Μητσοτάκης δεν χρειάστηκε να αποκηρύξει τον εαυτό του. Δεν χρειάστηκε να γκρεμίσει μια ολόκληρη κοσμοθεωρία μπροστά στα μάτια των οπαδών του. Δεν χρειάστηκε να περάσει από το δημοψήφισμα στο μνημόνιο μέσα σε λίγες ημέρες.
Ο Τσίπρας κουβαλά αυτό το βάρος. Ο Μητσοτάκης όχι. Και αυτό δημιουργεί συχνά ένα αίσθημα που στην ψυχανάλυση μοιάζει με φθόνο της βιογραφικής συνοχής.
Θέλει να γίνει Ανδρέας; Εδώ η απάντηση είναι ναι. Αλλά όχι ολόκληρος. Ο Ανδρέας που πιθανώς τον γοητεύει είναι ο μυθικός.
Ο ηγέτης που μιλούσε και δημιουργούσε ρεύμα. Ο άνθρωπος που γινόταν αφήγηση. Ο πολιτικός που μπορούσε να μπει σε μια αίθουσα και να αλλάξει τη θερμοκρασία του χώρου. Ο Τσίπρας ξέρει ότι δεν απέκτησε ποτέ αυτή τη μυθολογία.
Έγινε πρωθυπουργός. Δεν έγινε μύθος. Και κάθε πολιτικός που γνώρισε την κορυφή θέλει να γίνει κάτι περισσότερο από πρωθυπουργός. Θέλει να γίνει σύμβολο.
Μπορεί να γίνει Ανδρέας; Όχι. Για έναν απλό λόγο. Ο Ανδρέας γεννήθηκε σε εποχή ελπίδας. Ο Τσίπρας γεννήθηκε σε εποχή κρίσης. Ο ένας υποσχόταν άνοδο.
Ο άλλος διαχείριση καταστροφής. Οι ιστορικές συνθήκες δεν είναι ίδιες.
Και η Ιστορία συνήθως δίνει μόνο μία φορά τέτοιους ρόλους. Μπορεί να γίνει Κυριάκος;
Ούτε. Και εδώ βρίσκεται το δράμα. Ο Τσίπρας ξέρει ότι αν αντιγράψει τον Μητσοτάκη θα χάσει την ψυχή του. Αν γίνει τεχνοκράτης, θα πάψει να είναι Τσίπρας. Αν γίνει μόνο διαχειριστής, θα χάσει το μοναδικό του πολιτικό κεφάλαιο: Την εικόνα του αντισυστημικού.
Γι' αυτό βρίσκεται παγιδευμένος ανάμεσα σε δύο κόσμους. Δεν μπορεί να επιστρέψει στον παλιό εαυτό.
Δεν μπορεί να γίνει και ο αντίπαλός του. Μήπως θέλει να γίνει Τσε Γκεβάρα;
Εδώ ο Φρόιντ θα γελούσε. Γιατί ο Τσε είναι το φάντασμα της νιότης. Όχι ο στόχος. Ο Τσε συμβολίζει τον άνθρωπο που δεν κυβέρνησε ποτέ. Που δεν αναγκάστηκε να υπογράψει συμβιβασμούς. Που πέθανε πριν γεράσει. Ο Τσίπρας ανήκει πλέον στην ακριβώς αντίθετη κατηγορία.
Γνώρισε την εξουσία. Και η εξουσία καταστρέφει πάντα τον ρομαντισμό. Ο Τσε είναι το χαμένο όνειρο. Όχι το μέλλον.
Η φροϋδική ετυμηγορία
Αν έβαζες τον Τσίπρα στον καναπέ του Φρόιντ, η ανάλυση πιθανότατα δεν θα περιστρεφόταν γύρω από τον Μητσοτάκη. Ούτε γύρω από τη Δεξιά. Ούτε γύρω από τον ΣΥΡΙΖΑ. Θα περιστρεφόταν γύρω από μία μόνο λέξη: Απογοήτευση.
Η απογοήτευση του ανθρώπου που είδε τα όρια της δύναμής του. Η απογοήτευση του ηγέτη που έμαθε ότι η πραγματικότητα είναι ισχυρότερη από την επιθυμία.
Και η μεγαλύτερη φιλοδοξία του σήμερα ίσως να μην είναι να νικήσει κάποιον αντίπαλο. Ίσως να είναι να αποδείξει ότι όσα συνέβησαν δεν ήταν η οριστική περιγραφή του εαυτού του.
Ότι υπάρχει ένας τρίτος Τσίπρας. Όχι ο επαναστάτης.
Όχι ο πρωθυπουργός των μνημονίων.
Αλλά ένας ώριμος ηγέτης που θα συμφιλιώσει τους δύο προηγούμενους. Εκεί βρίσκεται η πραγματική του μάχη.
Και γι' αυτό, κάθε φορά που κοιτάζει μπροστά, στην πραγματικότητα κοιτάζει πίσω. Προς τον μοναδικό αντίπαλο που δεν έχει ακόμη νικήσει: Τον Αλέξη Τσίπρα του 2015, τον Alexis Tsipras της καρδιάς μας!
