Η δεύτερη «πτώση» της Αγια-Σοφιάς

0
0
0
s2smodern

Στις 29 Μαΐου του 1453, τα οθωμανικά στρατεύματα με επικεφαλής τον σουλτάνο Μωάμεθ Β’ εισέβαλαν στην Κωνσταντινούπολη, τερματίζοντας την αιώνια χριστιανική κυριαρχία στην Ανατολική Μεσόγειο. Αμέσως μετά την κατάκτηση της πόλης, ο Μωάμεθ o Β’ διέταξε να μετατραπεί ο Ιερός Ναός της Αγίας Σοφίας, σύμβολο της δύναμης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και ένα από τα σπουδαιότερα μνημεία της χριστιανικής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, σε τζαμί.

Η μοίρα του καθεδρικού ναού δεν ήταν και δεν είναι απλή. Η πρώτη χριστιανική εκκλησία στη θέση της κτίστηκε το 324-337 μ.Χ. από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο και κάηκε κατά τη διάρκεια μιας λαϊκής εξέγερσης, το 404. Η εκκλησία αποκαταστάθηκε, αλλά καταστράφηκε από πυρκαγιά πάλι, το 415. Η Βασιλική του Θεοδόσιου, κτισμένη στη θέση της, επίσης κάηκε το 532, κατά τη διάρκεια μιας άλλης εξέγερσης. Μετά από αυτό, ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός διέταξε να κατασκευαστεί ένας νέος ναός ο οποίος θα ήταν το σύμβολο του μεγαλείου της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Τα θυρανοίξια τελέστηκαν το 537 με μεγαλοπρέπεια και σύμφωνα με την παράδοση, όταν ο Ιουστινιανός εισήλθε στον καθεδρικό ναό, αναφώνησε «Νενίκηκά σε Σολομών», υποδηλώνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την ανωτερότητα του νέου οικοδομήματος έναντι του θρυλικού Ναού της Ιερουσαλήμ. Για τη διακόσμηση της Αγίας Σοφίας, που υψώθηκε πάνω απ’ όλη την πόλη εξάπτοντας τη φαντασία, χρησιμοποιήθηκαν χρυσός, ασήμι, ελεφαντόδοντο, χαλκός και μάρμαρο. Μέχρι την κατασκευή του Αγίου Πέτρου στη Ρώμη, η Αγία Σοφία παρέμεινε η μεγαλύτερη χριστιανική εκκλησία στον κόσμο. Ωστόσο, η πιο τρομερή εξέλιξη για την παγκόσμια Ορθοδοξία και τον Χριστιανισμό συνολικά, ήταν τα γεγονότα του 1453, όταν τελικά η Βυζαντινή Αυτοκρατορία έπεσε και μαζί της τελείωσε η Ορθόδοξη ιστορία της Αγίας Σοφίας. Σύμφωνα με την παράδοση, όταν οι Οθωμανοί εισέβαλαν στο ναό, η Θεία Λειτουργία ήταν σε εξέλιξη. Όλοι οι παρευρισκόμενοι στο ναό σκοτώθηκαν και το αίμα τους έμεινε σημάδι που παραμένει ακόμα σε έναν από τους πυλώνες. Οι πολύτιμες διακοσμήσεις λεηλατήθηκαν, οι εικόνες θρυμματίσθηκαν και τοιχογραφίες και  ψηφιδωτά καταστράφηκαν, όπως και τα μωσαϊκά. Με την πάροδο των αιώνων, η αρχιτεκτονική έχει επίσης αλλάξει: κτίστηκαν μιναρέδες, τοποθετήθηκαν στηρίγματα και τείχη συγκράτησης, προστέθηκαν επίσης ένας χώρος μουσουλμανικής κατήχησης και ένα μαυσωλείο. Το 1923, η Οθωμανική Αυτοκρατορία έπαυσε να υπάρχει και τη θέση της έλαβε η Τουρκική Δημοκρατία. Το 1934, ο ιδρυτής της Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, υποστηρικτής του κοσμικού κράτους, εξέδωσε διάταγμα για τη μετατροπή του τζαμιού σε μουσείο. Οι σοβάδες στους τοίχους του ναού αφαιρέθηκαν και οι επισκέπτες μπόρεσαν να θαυμάσουν δείγματα του μεγαλείου της βυζαντινής Τέχνης. Ωστόσο, μετά από 86 χρόνια, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αποφάσισε να καταργήσει το διάταγμα του Κεμάλ Ατατούρκ που μετέτρεψε την Αγία Σοφία από ναό σε τζαμί. Στις 10 Ιουλίου 2020, το ορθόδοξο Ιερό της Αγίας Σοφίας κατέπεσε για δεύτερη φορά στην ιστορία του, και ο ναός μετετράπη σε τζαμί, γεγονός το οποίο προκάλεσε ενθουσιασμό στις τάξεις των Τούρκων μουσουλμάνων και μεγάλη απογοήτευση στον χριστιανικό κόσμο.

ΔΕΝ ΜΙΛΗΣΕ ΟΤΑΝ ΕΠΡΕΠΕ

Είναι παράξενο το γεγονός ότι ο προκαθήμενος του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ο κληρονόμος των βυζαντινών εκκλησιών, ο Βαρθολομαίος, για αρκετό καιρό δεν σχολίασε  τις προθέσεις των τουρκικών αρχών να αλλάξουν το καθεστώς της Αγίας Σοφίας. Το ίδιο διάστημα, οι ορθόδοξοι ηγέτες και ιεράρχες ζήτησαν ανοιχτά από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να μη μετατρέψει την Αγία Σοφία από μουσείο σε τζαμί. Η ελληνική κυβέρνηση, οι εκπρόσωποι του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι αξιωματούχοι της UNESCO, είχαν εκφράσει την ανησυχία τους. Διαπραγματεύσεις διεξήχθησαν μεταξύ των Τούρκων και Ρώσων βουλευτών και διπλωματών, ενώ ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν κατόρθωσε να λάβει από τον Τούρκο ομόλογό του την υπόσχεση να διατηρήσει το ιερό και να παρέχει ελεύθερη πρόσβαση σε αυτό. Η Ρωσική Εκκλησία ήταν η πρώτη που υπερασπίστηκε την Αγία Σοφία. Ο Πατριάρχης της Μόσχας και πάσης Ρωσίας Κύριλλος προειδοποίησε την Άγκυρα να μην αλλάξει το καθεστώς του ιερού και δήλωσε ότι ελπίζει στη σύνεση της τουρκικής ηγεσίας. Οι προκαθήμενοι της Εκκλησίας της Ελλάδας, της Κύπρου, της Ιερουσαλήμ, της Σερβίας, της Ρουμανίας και της Γεωργίας, μίλησαν με παρόμοιο πνεύμα.

Στην πραγματικότητα, η εξέλιξη της απώλειας της Αγίας Σοφίας έθεσε σε αμφισβήτηση την ικανότητα του Πατριάρχη Βαρθολομαίου να ηγείται όλου του Ορθόδοξου κόσμου: μπορεί να υπερασπιστεί τα συμφέροντα των Ορθόδοξων Χριστιανών εάν δεν είναι σε θέση να προστατεύσει ένα από τα κύρια χριστιανικά ιερά μας, ειδικά στην επικράτειά του; Προφανώς, στον ελλαδικό χώρο, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος θα κατηγορηθεί για την νέα «πτώση» της Αγίας Σοφίας. Πράγματι, σε αντίθεση με τις Εκκλησίες της Κύπρου και της Σερβίας, οι οποίες επίσης κατανοούν καλά τη θέση των Ορθόδοξων στην Τουρκία, αλλά είχαν την ιδέα τακτικών λειτουργιών, ο Πατριάρχης της Κωνσταντινούπολης δεν προσπάθησε καν να παροτρύνει τις αρχές να επιδιώξουν έναν συμβιβασμό. Φυσικά, κανείς δεν περίμενε στα σοβαρά ότι ο ηλικιωμένος Πατριάρχης Βαρθολομαίος θα πολεμούσε μόνος του το τουρκικό καθεστώς. Εξάλλου, η Αγία Σοφία είναι ιερή για όλους τους Ορθόδοξους Χριστιανούς. Ωστόσο, όλο και περισσότερες είναι οι δημόσιες τοποθετήσεις σύμφωνα με τις οποίες ήταν οι ενέργειες του Φαναρίου που δημιούργησαν τις συνθήκες από τις οποίες επωφελήθηκε ο Ταγίπ Ερντογάν. Και λέγεται ότι οι ενέργειες αυτές οδήγησαν στη διχοτόμηση του Ορθόδοξου κόσμου και στην απουσία μιας ενιαίας αντίδρασης στην αλλαγή του καθεστώτος της Αγίας Σοφίας. Αυτό εκφράσθηκε στη σχετική δήλωση της Συνόδου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας  στις 16/17 Ιουλίου. Νωρίτερα, ο Μητροπολίτης Σεραφείμ του Πειραιά μίλησε για αυτό. Πολλοί απλοί πιστοί εκφράζονται με τον ίδιο τρόπο στις συζητήσεις και στις δημοσιεύσεις τους.

ΜΙΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΑ ΚΟΝΤΟΦΘΑΛΜΗ ΕΠΙΛΟΓΗ

Οι νεο-οθωμανικές φιλοδοξίες του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τα τελευταία τέσσερα - πέντε χρόνια τουλάχιστον και η εντατικοποίηση της προσπάθειάς του για την ανάδειξή του σε ρόλο προστάτη των μουσουλμάνων σε παγκόσμια κλίμακα, είναι μια αρκετά προβλέψιμη συνέπεια των οικονομικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει η Τουρκία και της πολιτικής ισχυροποίησης της τουρκικής αντιπολίτευσης, η οποία αποτυπώθηκε στη διάρκεια των δημοτικών εκλογών του 2019. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η εξαιρετικά αμφιλεγόμενη απόφαση του «αποστόλου και οραματιστή», όπως αποκαλεί τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο ο σύμβουλός του και βιογράφος του π. Ιωάννης Χρυσαυγής, να υποστηρίξει το σχέδιο της ουκρανικής αυτοκεφαλίας, φαίνεται να είναι εγκληματικά κοντόφθαλμη. Η απώλεια του ιερού υπογραμμίζει την ανισόρροπη επιλογή που έκαναν οι Ορθόδοξοι ιεράρχες το 2018/2019 και τονίζει την απορία: πώς και με ποιόν τρόπο θα μπορούσε το πνευματικό τέκνο του Πέτρο Ποροσένκο και του Επιφάνιου (Ντουμένκο) να αντισταθμίσει τον κίνδυνο απώλειας της ειρήνης και της ενότητας της Ορθοδοξίας και την ενεργή συνεργασία για την υπεράσπιση της πίστης και των ιερών;

Εξαναγκασμένος να συμμετάσχει στους εορτασμούς της Ημέρας της Δημοκρατίας και της Εθνικής Ενότητας στην Τουρκία, τους αφιερωμένους στην επέτειο της απόπειρας πραξικοπήματος το 2016 και ταυτόχρονα, γνωρίζοντας ότι σε λιγότερο από δέκα ημέρες θα πραγματοποιηθεί μουσουλμανική λειτουργία στην Αγία Σοφία, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος ίσως να συνειδητοποίησε το λάθος του. Το να θεωρούνται τα εναπομείναντα έτη του, έτη ντροπής για τους Έλληνες και έτη ταπείνωσης από τους Τούρκους, είναι ένα θλιβερό τέλος που κανείς δεν εύχεται σε κανέναν. Και όλο αυτό γίνεται ακόμη πιο προσβλητικό για τους Ορθόδοξους Χριστιανούς, όταν θεωρείται ότι ένας από αυτούς που ξεκίνησαν την ουκρανική περιπέτεια και άσκησαν πίεση γι’ αυτή, ο πιθανός διάδοχος του Βαρθολομαίου στον Οικουμενικό Θρόνο, παρέμεινε αλώβητος απ’ όλα αυτά, μια «ακτίνα ελπίδας» της ελληνικής κοινότητας και διατηρεί καλές σχέσεις με τις αμερικανικές, αλλά και με τις τουρκικές αρχές.

 

Τουρκία, Ερντογάν, Ελλάδα, Ορθοδοξία, Κωνσταντινούπολη, Βαρθολομαίος, Αγιά Σοφιά, Μωάμεθ Β’, Οθωμανική Αυτοκρατορία, Κεμάλ Ατατούρκ



e-genius.gr ...intelligent web software