Αποκλειστική συνέντευξη του Κοσμήτορα Απόστολου Νικολαΐδη στην Ε.Ω.

0
0
0
s2smodern

«Η λειτουργική ζωή στη Θεολογική Σχολή δεν έχει την ένταση των δικών μας φοιτητικών χρόνων»

Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν είναι ακόμη έτοιμη για γυναίκα κληρικό

 

Συνέντευξη στον Ζαχαρία Π. Γεωργούση

 

Με δεκάδες διαλέξεις, εκατοντάδες ομιλίες και χιλιάδες ώρες διδασκαλίας  ο Καθηγητής, Απόστολος Νικολαΐδης, διέτρεξε «γόνιμα» σχεδόν επί τρεις δεκαετίες τους χώρους της Ακαδημαϊκής Θεολογίας, αφήνοντας το δημιουργικό στίγμα του κατά τη διάρκεια της θητείας του(4 και ½ χρόνια) ως Κοσμήτορας, η οποία λήγει στις 31 Αυγούστου 2020.   

Ο πολυγραφότατος Κοσμήτορας της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών(ΕΚΠΑ) από το Βασιλικό του νομού Ιωαννίνων με τουλάχιστον 35 μονογραφίες, μεταξύ των οποίων η τελευταία «Θρησκείες και Ηθική» εκδόθηκε από τις εκδόσεις Γρηγόρη και ασχολείται με μια θεματική καταγραφή των βασικών ηθικών προβληματισμών των τριών μονοθεϊστικών Θρησκειών, πριν λίγες ημέρες  μας  δέχτηκε στο γραφείο του και μας μίλησε αποκλειστικά για ζωτικά θέματα, όπως είναι ο ρόλος των θεολογικών σχολών στον 21ο αιώνα, οι επιπτώσεις του Ουκρανικού Αυτοκέφαλου, η ιεροσύνη των γυναικών(!), αλλά και η αποκατάσταση της «ισορροπίας» στις σχέσεις Εκκλησίας-Πολιτείας στην μετα-κορωναική(;) εποχή

1) Υπάρχει έλλειμμα κατήχησης στους πιστούς και γιατί; Ποιοί ευθύνονται;

- Η έλλειψη κατήχησης είναι προφανής και είναι ανάλογη προς το βαθμό εκκοσμίκευσης θεσμών και πιστών. Ο βαθμός εκκοσμίκευσης εξαρτάται από το βαθμό παρουσίας της Εκκλησίας στις ατομικές συνειδήσεις των μελών της και από το βαθμό συνειδητής ενσωμάτωσης και μετοχής των μελών στο εκκλησιαστικό σώμα. Με άλλα λόγια εξαρτάται από το βαθμό παρουσίας και δράσης του κοσμικού φρονήματος σε πρόσωπα και θεσμούς.

Η ευθύνη για την ελλειπτική ή προβληματική άσκηση εκκλησιαστικής κατήχησης οφείλεται σε πολλούς παράγοντες, εξωγενείς και εσωτερικούς. Ο κυριότερος όλων είναι ο δραστικά μειωμένος εκκλησιασμός των πιστών, μια και η κατεξοχήν πατρίδα της κατήχησης είναι οι ιερές συνάξεις, όπου η κατήχηση δεν εκφράζεται μόνο μέσω του κηρύγματος ή άλλων λεκτικών μεθόδων αλλά μέσω του συνόλου των ορατών και αοράτων εικόνων και δρώμενων σ’  αυτές (εικόνες, σύμβολα, μουσική, υμνογραφία, πρότυπα πίστης, ήθους και βιωτής, αναγνώσεις, μυστήρια, βιώματα κ.λπ. ).   

2) Δικαιούται η γυναίκα ενεργητικότερης συμμετοχής στη Θεία Λατρεία;

- Αν εννοείτε ενεργότερη συμμετοχή της στη λατρεία ως κληρικός κάποιων ή όλων των βαθμίδων, θα έλεγα ότι για κάτι τέτοιο δεν είναι ακόμη έτοιμη η Ορθόδοξη Εκκλησία. Κατά τα άλλα, τα εκκλησιαστικά αξιώματα δεν θεμελιώνονται στη βάση της λεγόμενης ισότητας των φύλων, αλλά στην εξυπηρέτηση των εκκλησιαστικών αναγκών με την ενεργοποίηση των επιμέρους χαρισμάτων. Άρα δεν πρόκειται για αποκλεισμό των γυναικών από κάτι που δικαιούνται, αλλά για ρυθμίσεις με βάση την κατά καιρούς αντίληψη για αποτελεσματικότερη ικανοποίηση των αναγκών του εκκλησιαστικού σώματος.    

3) Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια τάση απο-χριστιανοποίησης στην Δύση, που με γοργούς ρυθμούς εισάγεται στην ελληνική κοινωνία, με άξονα την νεολαία. Είναι αναστρέψιμη η κατάσταση;

- Θεωρώ ότι είναι σε κάποιο βαθμό αναστρέψιμη, γιατί τα δομικά στοιχεία της ορθόδοξης παράδοσης είναι βαθιά ριζωμένα στη συνείδηση των Ελλήνων, νέων και ηλικιωμένων. Μη φανταστούμε ωστόσο ότι αυτή η αναστροφή μπορεί να γίνει με συνήθεις παλαιές και νέες θεσμικές μεθόδους, όπως το κήρυγμα, η προβολή του έργου της Εκκλησίας, οι εκκλησιαστικές συναυλίες και άλλες εκσυγχρονιστικές προσελκυστικές πρακτικές. Τα τελευταία δοκιμάστηκαν στη Δύση, κάποτε και εδώ, και φυσικά απέτυχαν, επειδή αποσκοπούσαν κυρίως στον ποσοτικό επαναπατρισμό των νέων και όχι στον ποιοτικό αναβαπτισμό τους στην αρχαία χριστιανική παράδοση. Επομένως η αποχριστιανοποίηση των Ελλήνων είναι κάπως δύσκολη, δύσκολoς όμως είναι και ο απεγκλωβισμός τους από έναν εκκοσμικευμένο Χριστιανισμό. Θα έλεγα ότι το μέλλον της ορθόδοξης παράδοσης στον τόπο μας βρίσκεται περισσότερο στα χέρια μεμονωμένων ατόμων και ομάδων παρά στους θεσμούς.           

4) Σε τί επίπεδο βρίσκεται η συνεργασία της Διοικούσας Εκκλησίας και των  φορέων της Πανεπιστημιακής Θεολογίας και σε ποιους τομείς;

- Κατά καιρούς γίνεται λόγος για μια σύγκρουση μεταξύ ακαδημαϊκής θεολογίας και εκκλησιαστικής διοίκησης που οφείλεται και στις δύο πλευρές. Μια τέτοια σύγκρουση από μόνη της και υπό κανονικές συνθήκες δεν μπορεί να σταθεί, εκτός κι αν η καθεμιά προσπαθεί να υπάρχει μόνο δαιμονοποιώντας την άλλη. Προφανώς και θεολογία εκτός Εκκλησίας δεν μπορεί να υπάρχει, ούτε και αυτή που διδάσκεται στις Θεολογικές Σχολές. Απλώς η τελευταία διαφοροποιείται ως προς τον τόπο και τον τρόπο έκφρασης, και όχι ως προς την ουσία της. Μέχρι τώρα οι Θεολογικές Σχολές ετοίμαζαν και ετοιμάζουν τα μελλοντικά στελέχη της Εκκλησίας, έστω και αν αυτά  στη συνέχεια, όταν καταλάβουν με το πτυχίο τους εκκλησιαστικά αξιώματα απαξιώνουν το χώρο που σπούδασαν.   Κατά τα άλλα, πάντοτε οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι ήταν και είναι πρόθυμοι για συνεργασία με την Διοικούσα Εκκλησία, στελεχώνοντας όλες τις Συνοδικές Επιτροπές.    

5) Η θεολογική παιδεία στην ομώνυμη Σχολή του ΕΚΠΑ, στις αρχές του 21ου αιώνα, έχει ως πλοηγό την εκκλησιολογική συνείδηση ή επηρεάζεται από την κοσμική αντίληψη της σύγχρονης εποχής και σταδιακά αποξενώνεται από τη λειτουργική ζωή της Εκκλησίας;

- Ο ρόλος των Θεολογικών Σχολών είναι να προσφέρουν στους φοιτητές την αναγκαία γνώση που αφορά στην δογματική ακρίβεια, το ορθόδοξο ήθος, τη λατρευτική ζωή και γενικότερα την εκκλησιαστική βιωτή. Όλα αυτά οδηγούν σ’ αυτό που ονομάζεται «εκκλησιαστική συνείδηση». Η καλλιέργεια της κοσμικής αντίληψης των πραγμάτων προηγείται των θεολογικών σπουδών και έπεται ενδεχομένως. Στο ερώτημα, αν στη Θεολογική Σχολή καλλιεργείται ένα τέτοιο φρόνημα και μάλιστα σκόπιμα θα απαντούσα κατηγορηματικά όχι. Θα πρέπει ωστόσο να παραδεχτώ ότι για διάφορους λόγους, κυρίως τεχνικούς, η λειτουργική ζωή στη Θεολογική Σχολή δεν έχει την ένταση των δικών μας φοιτητικών χρόνων.     

6) Η  υγειονομική κρίση του κορωνοϊού   φανέρωσε τη δυσλειτουργία του Συνοδικού συστήματος και άνοιξε χάσμα μεταξύ των Δεσποτάδων και των πιστών; Ήταν ενδεδειγμένο το…λατρευτικό λουκέτο στους ναούς;

- Ο Θεός κατά την Παράδοσή μας έδωσε δύο εξουσίες: τους εκκλησιαστικούς και πολιτικούς άρχοντες. Ο ρόλος των πρώτων εξαντλείται στην διασφάλιση της φύσης και της αποστολής της Εκκλησίας στον κόσμο, που έγκειται στον ευαγγελισμό της σωτήριας αλήθειας του Χριστού στην Οικουμένη και την θεραπεία των πνευματικά νοσούντων. Τα υπόλοιπα που σχετίζονται με την ασφάλεια των πολιτών, την ευταξία στην κοινωνική ζωή, την δίκαιη κατανομή των αγαθών, την διανομή της εξουσίας και άλλα παρόμοια είναι έργο της πολιτικής ηγεσίας, η οποία σημειώνω ότι είναι θεόσδοτη. Μετά από αυτά τα πράγματα είναι σαφή: Για μεν την ουσία και την αναγκαιότητα της λειτουργικής ζωής την ευθύνη έχει η Εκκλησία, για την ασφάλεια όμως των πολιτών, και των πιστών, την ευθύνη την έχει η Πολιτεία σε συνεργασία με τους επιστήμονες.  

7) Με αφορμή το «Ουκρανικό», η συνεχιζόμενη αντιπαράθεση  Εκκλησίας της Ρωσίας και Οικουμενικού Πατριαρχείου παγιώνει συνθήκες Σχίσματος στον Ορθόδοξο κόσμο!  Ποιά είναι η χρυσή τομή, ώστε να βρεθεί σύντομα λύση;

- Καταρχήν πρέπει πάραυτα να εγκαταλειφθούν τα εκκλησιαστικά παίγνια εξουσίας και να στρέψουν οι ιθύνοντες το ενδιαφέρον τους στην διασφάλιση της εκκλησιαστικής ενότητας και ειρήνης, τηρώντας βεβαίως ως ασφαλιστικές δικλείδες τα θέσμια και τις Παραδόσεις. Αυτό προϋποθέτει υποταγή των θεσμικών οργανωτικών σχημάτων, αλλά και των προσώπων στην καθοδήγηση του Αγίου Πνεύματος.     

8) Ολοκληρώνοντας τη θητεία σας ως Κοσμήτορας, ποιά ακαδημαϊκή  δράση θα σας μείνει αξέχαστη;

- Μια από τις βασικές μου προτεραιότητες ως Κοσμήτορα της Θεολογικής ήταν η εξωστρέφειά της προς κάθε κατεύθυνση, ιδιαίτερα στον τομέα της διεπιστημονικής συνεργασίας σε τοπικό και διεθνές επίπεδο. Έτσι ως κορυφαία στιγμή θα περιέγραφα την οργάνωση ενός διεπιστημονικού συνεδρίου με θέμα «αρχή και εξέλιξη του κόσμου και του ανθρώπου με αναφορά στην Εξαήμερο του Μ. Βασιλείου» όπου πήραν μέρος σχεδόν όλες οι επιστήμες του ΕΚΠΑ. Σημαντικός σταθμός για τη Σχολή και το ΕΚΠΑ ήταν και ο εορτασμός των 180 χρόνων θεολογικών σπουδών στο ΕΚΠΑ, με τη διοργάνωση σχετικού Θεολογικού Συμποσίου, όπου έγινε μια ιστορική αναδρομή όλων των κλάδων, των μαθημάτων και των Καθηγητών από το 1837 μέχρι και σήμερα.     

9) Αντλώντας από τη σοφία της Πατερικής Γραμματείας, πως θα περιγράφατε τη διαδρομή σας στα μονοπάτια της Θεολογίας;

- Η Θεολογία δεν υπάρχει για τον εαυτό της αλλά για την Εκκλησία και την Κοινωνία. Διαφορετικά δεν είναι μόνο άχρηστη αλλά και καταστροφική. Έργο της επομένως είναι να τροφοδοτεί και να ενεργοποιεί το τρίπτυχο: Δόγμα- ήθος- βιωτή. Οι αλήθειες της πίστεως θεμελιώνουν βασικές ηθικές αρχές που με τη σειρά τους καθορίζουν την πράξη. Έτσι μπορούμε να διασφαλίσουμε ορθοδοξία και ορθόδοξη πνευματικότητα και ζωή.

 

Συνέντευξη, Ελεύθερη Ώρα, Κοσμήτορας



e-genius.gr ...intelligent web software