Οι επισκέψεις Ελλήνων Πρωθυπουργών στην Άγκυρα

Για να μαθαίνουμε εμείς και οι νεότεροι από εμάς, αντί άρθρου κάνουμε μια μικρή ιστορική αναδρομή σχετικά με τις επισκέψεις Ελλήνων Πρωθυπουργών στην Αγκυρα. Ο Κ. Καραμανλής είναι ο έκτος Έλληνας πρωθυπουργός από την ανακήρυξη της Τουρκικής Δημοκρατίας, ο οποίος επισκέπτεται τη γειτονική χώρα. Εχουν προηγηθεί ο Ελευθέριος Βενιζέλος το 1930, ο Παναγής Τσαλδάρης το 1933, ο Ιωάννης Μεταξάς το 1938, ο Αλέξανδρος Παπάγος το 1953 και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής το 1959. Με τέτοια προηγούμενα έχει να «αναμετρηθεί» ο σημερινός Πρωθυπουργός. Βεβαίως, οι συνθήκες και το διεθνές σκηνικό διαφέρουν ριζικά, αλλά οι συγκρίσεις είναι αναπόφευκτες...

Ως «το μεγαλύτερον πολιτικόν έργον» της ζωής του είχε αξιολογήσει ο Ελ. Βενιζέλος το ελληνοτουρκικό σύμφωνο του 1930. Η ελληνοτουρκική φιλία, που άνθισε τότε, με πρωτοβουλία του, προβλήθηκε, όχι άδικα, ως το μέγιστο επίτευγμα της τελευταίας κυβέρνησής του και του ίδιου προσωπικά. Μετά τη συνθήκη της Λωζάνης (1923) το σύμφωνο εκείνο θα αποτελεί σημείο αναφοράς για τις σχέσεις των δύο χωρών την επόμενη δεκαετία. Αλλά και μετά τον πόλεμο. Ακόμη έως τις μέρες μας, καθώς συνιστά βάση κάθε προβληματισμού για τη σύναψη συμφώνων μη επίθεσης, φιλίας και συνεργασίας μεταξύ των δυο χωρών. Ανεξαρτήτως των επιμέρους ρυθμίσεων το ουσιώδες εκείνου του συμφώνου είναι αποδοχή του status quo. Το αμετάθετο των ελληνοτουρκικών συνόρων. Η ιδιοφυής σύλληψη του Βενιζέλου ήταν πως παραδεχόμενος ο ίδιος τα σύνορα της Ελλάδας ως οριστικά -και σεβόμενος έτσι τα σύνορα της Τουρκίας- ζητούσε και πέτυχε από την Αγκυρα να συνομολογήσει το ίδιο...

Το ελληνοτουρκικό σύμφωνο του 1930 υπογράφτηκε ύστερα από μακρές και επίμονες διαπραγματεύσεις στην Αγκυρα (30 Οκτωβρίου). Περιελάμβανε τρεις συμφωνίες: 1) σύμφωνο φιλίας, ουδετερότητας και διαιτησίας, 2) συμφωνία για τους ναυτικούς εξοπλισμούς και 3) εμπορική σύμβαση - εγκατάστασης και προξενική. Σύμφωνα με το πρώτο τα δύο κράτη αναλάμβαναν την υποχρέωση να μην πάρουν μέρος σε οποιαδήποτε οικονομική ή πολιτική συνεννόηση, που θα στρεφόταν εναντίον ενός από τα δύο. Για την οποιαδήποτε διαφωνία στα ζητήματα αυτά θα κατέφευγαν υποχρεωτικά στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Το καθένα κράτος υποχρεωνόταν να παραμείνει ουδέτερο σε περίπτωση που το άλλο δεχόταν επίθεση από τρίτο. Οι συμβαλλόμενοι υποχρεώνονταν ακόμη να υποβάλλουν σε διαδικασία συνδιαλλαγής τα ζητήματα, τα οποία δεν μπορούσαν να επιλυθούν με τη διπλωματική οδό... Η δεύτερη όριζε ότι αναλάμβαναν την υποχρέωση «όπως εις ουδεμίαν παραγγελίαν προσκτήσεως ή ναυπηγήσεως πολεμικών μονάδων ή εξοπλισμών προβαίνωσιν, άνευ προηγουμένης ειδοποιήσεως του ετέρου συμβαλλομένου μέρους, έξι μήνας πρότερο». Κοινή είναι η εκτίμηση ότι το σύμφωνο του 1930 συνεπαγόταν οικονομικές θυσίες (ανταλλάξιμες περιουσίες, μειονοτικό κ.τ.λ.) από την Ελλάδα. Οπως σημειώνουν ειδικοί μελετητές της περιόδου «τον Βενιζέλο ενδιέφερε κυρίως ο εδαφικός διακανονισμός, ενώ τους Τούρκους να μην αναλάβουν το βάρος ενός μεγάλου χρέους...».

Το ιστορικό προηγούμενο των επισκέψεων Ελλήνων πρωθυπουργών στην Τουρκία προσφέρεται για πολλαπλές αναγνώσεις. Οι Ελληνες των διαφορετικών εποχών εξέφραζαν κάθε φορά διαφορετικές απόψεις για τις συμφωνίες ή μη συμφωνίες, αναλόγως με την πολιτική τοποθέτηση και τα συμφέροντά τους. Το «συμφέρον» εδώ στην κυριολεξία του, με την οικονομική σημασία, εφόσον ένας μεγάλος αριθμός πολιτών και η συντριπτική πλειονότητα των προσφύγων ενδιαφερόταν για τις περιουσίες, που αφέθηκαν στα τουρκικά εδάφη μετά τη μικρασιατική καταστροφή...

Το συνολικό και τελικό αποτέλεσμα των επισκέψεων, επαφών και συμφωνιών, ειδικά από την οπτική της προστασίας του ελληνισμού, εντός των συνόρων της Τουρκίας, μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923, είναι αρνητικό για την Ελλάδα. Σταδιακά το «μειονοτικό», που απασχολούσε την ελληνική πολιτική έως και την τελευταία επίσκεψη Καραμανλή το 1959, έπαψε να υφίσταται. Ως προς το ένα σκέλος του, αφού ο ελληνισμός ξεριζώθηκε. Εμεινε μόνο ως «τουρκική μειονότητα» στη Θράκη...

blog comments powered by Disqus

• < Προηγούμενο
• Επόμενο >